۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ – برای بسیاری از افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، چالش اصلی درکِ آنچه باید برای حفظ سلامت انجام دهند نیست، بلکه چالش اصلی، «استمرار» در انجام آن است. مدیریت این بیماری مستلزم تعهدی طولانی‌مدت به الگوهای غذایی سالم‌تر، ورزش منظم و مصرف منظم دارو است. اما برخلاف برخی بیماری‌ها، دیابت می‌تواند به‌صورت بی‌صدا پیشرفت کند. فراموش کردن یک دوز دارویی یا از دست دادن یک جلسه ورزشی ممکن است پیامد فوری نداشته باشد، که همین امر باعث می‌شود قصد و نیت‌های سالم در میان مشغله‌های کاری، خانواده و زندگی روزمره به راحتی کمرنگ شوند.

محققان در مؤسسه مهندسی زیستی اوکلند (ABI) در دانشگاه اوکلند، در حال توسعه یک مربی سلامت دیجیتال مبتنی بر هوش مصنوعی به نام «دی‌نا (DiNa)» هستند. این سیستم طوری طراحی شده است تا از افراد در فواصل بین ملاقات‌های پزشکی حمایت کرده و به آن‌ها کمک کند تا اهدافی را که همراه با تیم مراقبت‌های بهداشتی خود تعیین کرده‌اند، دنبال کنند. دکتر گونزالو ماسو تالوو، رهبر این تیم، اعلام کرد که این پروژه بخشی از برنامه گسترده‌تر «دوقلوی دیجیتال» در  ABIاست.

در حال حاضر،  DiNaدر یک کارآزمایی بالینی بر روی افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ در حال آزمایش است. دکتر ماسو تالوو می‌گوید: «هدف  DiNaدرمان دیابت نیست؛ بلکه ما می‌خواهیم شانس افراد را برای پایبندی به برنامه درمانی که خودشان با پزشکشان تدوین کرده‌اند، افزایش دهیم.»

نیاز به این فناوری بسیار حیاتی است. طبق ثبت مجازی دیابت در نیوزیلند، در سال ۲۰۲۵ بیش از ۳۶۵,۰۰۰ نفر با دیابت زندگی می‌کردند و این آمار از سال ۲۰۱۱ تاکنون بیش از ۴۰ درصد افزایش یافته است. دیابت به‌طور نابرابر بر جوامع مائوری، پاسیفیک و هندی تبارها تأثیر می‌گذارد.

در مطالعه فعلی، ۱۰ شرکت‌کننده مبتلا به دیابت نوع ۲ به مدت سه ماه تحت نظر قرار می‌گیرند. نیمی از آن‌ها از  DiNaاستفاده می‌کنند و نیمی دیگر از یک ابزار موجود مدیریت دیابت بهره می‌برند تا محققان بتوانند نتایج را با هم مقایسه کنند. تیم تحقیق، که شامل دانشجوی دکترا کِکایان نانتاکومار نیز می‌شود، به دنبال پاسخ به یک سوال ساده اما مهم است: آیا حمایت‌های مستمر و شخصی‌سازی‌شده می‌تواند به افراد کمک کند تا عادت‌های سالم را موثرتر حفظ کنند؟

برای پاسخ به این سوال،  DiNaاطلاعات را از منابع متعددی از جمله سوابق وعده‌های غذایی، پیگیری مصرف دارو، داده‌های فعالیت گوشی هوشمند و دستگاه‌های پایش مداوم گلوکز (CGM) دریافت می‌کند. این سیستم به جای اینکه از کاربران بخواهد تمام جزئیات را با دقت یادداشت کنند، تلاش می‌کند نظارت بر وضعیت را تا حد ممکن آسان کند.

کاربران می‌توانند به سادگی از غذای خود عکس بگیرند و هوش مصنوعی، غذا را شناسایی کرده و میزان کالری، کربوهیدرات، پروتئین و سایر اطلاعات تغذیه‌ای را تخمین می‌زند. در صورت نقص اطلاعات، کاربران می‌توانند با استفاده از فرمان‌های صوتی، موارد را اصلاح یا اضافه کنند. دکتر ماسو تالوو، گفت: «این کار بارِ سنگینِ ثبت دستی دفترچه غذایی را از دوش کاربر برمی‌دارد. این موضوع بسیار مهم است، زیرا ثبت سنتی بسیار زمان‌بر است و افراد اغلب جزئیات را فراموش می‌کنند یا کلاً ثبت کردن را متوقف می‌کنند.»

در مورد ورزش،  DiNaمی‌تواند از اطلاعاتی که از قبل توسط گوشی‌های هوشمند و گجت‌های پوشیدنی جمع‌آوری شده، استفاده کند. همچنین کاربران می‌توانند به سرعت ثبت کنند که آیا داروهای تجویز شده خود را مصرف کرده‌اند یا خیر. اما متمایزترین ویژگی DiNa، قابلیت «گفتگو» است.

این سیستم برخلاف اپلیکیشن‌های سلامت سنتی عمل می‌کند؛ کاربران می‌توانند از طریق یک رابط کاربری «فقط صوتی»، با مربی هوش مصنوعی چت کنند یا با او صحبت کنند. دکتر ماسو تالوو گفت: در نمونه‌های اولیه، از چهره‌های مجازی روی صفحه استفاده می‌شد، اما کاربران چندان با آن ارتباط برقرار نکردند. ما فکر می‌کردیم یک شخصیت مجازی واقع‌گرایانه تجربه بهتری ایجاد می‌کند، اما فهمیدیم بسیاری از کاربران ترجیح می‌دهند فقط از طریق صدا صحبت کنند. این روش کمتر انرژی می‌برد و طبیعی‌تر به نظر می‌رسد. نتیجه، تعاملی است که بیشتر شبیه به یک مکالمه تلفنی است تا یک تماس تصویری.»

اپلیکیشن DiNa می‌تواند به فرد کمک کند تا بهترین زمان روز برای ورزش را پیدا کند، موانعی که مانع رسیدن به اهداف می‌شوند را شناسایی کند یا در صورت بروز مشکلات در زندگی روزمره، روش‌هایی برای تطبیق برنامه‌ها پیشنهاد دهد. این سیستم در زمان‌های موفقیت، تشویق می‌کند و در زمان چالش‌ها، به کاربر در حل مسئله کمک می‌کند.

نکته مهم این است که این مربی دیجیتال برای جایگزینی پزشکان طراحی نشده است. دکتر ماسو تالوو تأکید کرد که اطلاعات ارائه شده توسط  DiNaاز منابع معتبر دیابت در نیوزیلند (که با همکاری شرکای بالینی تدوین شده‌اند) استخراج می‌شود و سیستم در صورت نیاز به مشورت‌های پزشکی، کاربر را مستقیماً به متخصص ارجاع می‌دهد. او افزود: «ممکن است ماه‌ها بین ملاقات‌های پزشکی فاصله باشد و افراد در این مدت سوالات یا تردیدهایی داشته باشند.  DiNaمی‌تواند به آن‌ها کمک کند تا بیماری خود و توصیه‌هایی را که قبلاً دریافت کرده‌اند، بهتر درک کنند.»

شرکت‌کنندگان در این مطالعه واکنش‌های مثبتی به این فناوری نشان داده‌اند. یکی از اولین نظرات کاربران این بود که این سیستم، نظارت بر وضعیت را بسیار آسان‌تر کرده و با کاهش حجم کاریِ ثبت دستی، به آن‌ها اجازه می‌دهد روی زندگی خود تمرکز کنند.

علاوه بر تغییر رفتار، محققان به دنبال هدفی بر‌تر هستند: «دوقلوهای دیجیتال شخصی‌سازی‌شده». دوقلوهای دیجیتال مدل‌های کامپیوتری هستند که واکنش بدن هر فرد را به عواملی مانند غذا، ورزش و دارو شبیه‌سازی می‌کنند. نسخه‌های اولیه این مدل‌ها قادرند با استفاده از اطلاعات مربوط به کربوهیدرات‌ها، چربی‌ها و پروتئین‌ها، پاسخ‌های گلوکز را مدل‌سازی کنند. در نهایت، این فناوری به کاربران اجازه می‌دهد سوالات بسیار شخصی اجازه دهند؛ مثلاً مقایسه دو وعده غذایی برای دیدن اینکه کدام‌یک باعث جهش قند خون می‌شود، یا دریافت دستور پخت‌های سالم بر اساس سطح گلوکز و مواد موجود در آشپزخانه.

منبع:

https://medicalxpress.com/news/2026-11-trial-ai-diabetes.html